żeromStefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) Polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany “sumieniem polskiej literatury”. Posługiwał się pseudonimami Maurycy Zych, Józef Katerla i Stefan Iksmoreż.

Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Jelita. Wychował się w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich. Jego ojciec Wincenty Żeromski wspierał Polaków walczących w powstaniu styczniowym. Jednak po upadku powstania na skutek represji rosyjskich ojciec utracił majątek i aby utrzymać rodzinę został dzierżawcą folwarków. Matkę stracił w 1879, ojca w 1883.

W roku 1873 dziewięcioletni Stefan trafił na rok do szkoły początkowej w Psarach. W 1874 roku rozpoczął naukę w Męskim Gimnazjum Rządowym w Kielcach. Trudności finansowe i początki gruźlicy spowodowały, że gimnazjum ukończył w 1886 roku bez uzyskania matury. W tym samym roku rozpoczął studia w Instytucie Weterynarii w Warszawie (uczelnia nie wymagała matury). Tam zetknął się z ruchem socjalistycznym, działał m.in. w tajnej akcji oświatowej wśród rzemieślników i robotników.

Następnie w 1889 zmuszony został zarzucić studia z powodów finansowych i zaczął pracować jako guwerner w domach ziemiańskich m.in. w Łysowie.

Po wybuchu I wojny światowej zgłosił się do Legionów Polskich, jednak nigdy nie brał udziału w walkach.

Wrócił do Zakopanego i działał w pracach Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego. Był prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. W 1918 w wyniku choroby zmarł syn Żeromskiego Adam. W wolnej Polsce Żeromski zamieszkał w Warszawie, gdzie brał znaczący udział w życiu literackim. Żeromski zmarł w 1925 i został pochowany na Cmentarzu Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie. W 1928 otwarto w Nałęczowie poświęcone pisarzowi muzeum.

KALENDARIUM
1864
Urodził się 14 października we wsi Strawczyn koło Kielc, jako syn Wincentego herbu Jelita i Józefy z Katerlów herbu Poraj.
1874 – 1886
Studia w gimnazjum w Kielcach.
1879
Śmierć matki – Józefy z Katerlów Żeromskiej.
1882
Zadebiutował w numerze 27 “Tygodnika Mód i Powieści” przekładem wiersza Lermontowa i w “Przyjacielu Dzieci” wierszem “Piosenka rolnika”.
Rozpoczął pisać „Dzienniki”, które ukończył w 1891r.
1883
Śmierć ojca – Wincentego Żeromskiego.
1886
Przyszły pisarz podjął studia w Warszawskiej Szkole Weterynaryjnej.
Zapoczątkował trwającą kilka lat pracę  w dworach szlacheckich w charakterze guwernera.
1888
Żeromski przebywał w tym czasie w Warszawie, był to okres bardzo ciężkich warunków życiowych, głodu i chorób. Zmuszony trudnymi warunkami, porzucił studia weterynaryjne.
1889
Po raz pierwszy przybył do Nałęczowa, by zostać guwernerem córek ówczesnego właściciela Nałęczowa – inż. Michała Górskiego.
1892
Przebywał krótko w Zurychu, Wiedniu, Pradze i Krakowie.
3 września  Żeromski wziął ślub z Oktawią z Radziwiłłowiczów primo voto Rodkiewiczową, pasierbicą Konrada Chmielewskiego jednego ze wskrzesicieli nałęczowskiego zdroju.
1 października objął posadę bibliotekarza Muzeum Narodowego Polskiego w  Rapperswilu w Szwajcarii.
1895
Zostają wydane opowiadania (m. in. Doktor Piotr, Siłaczka, Zmierzch, Zapomnienie), Rozdzióbią nas kruki, wrony… pod pseudonimem Maurycy Zych.
1896
Żeromski wraz z Oktawią i pasierbicą Henryką Rodkiewiczową powrócili z Rapperswilu do kraju;
Żeromski podjął pracę w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich w Warszawie.
1897
Ukazują się: powieść  Syzyfowe prace oraz utwory powieściowe (Promień; Grzech).
1898
Ukazują się utwory powieściowe (O żołnierzu tułaczu, Tabu, Cienie, Kara, Legenda o bracie leśnym).
1899 – Ukazują się Ludzie bezdomni.
8 września w Warszawie urodził się syn Żeromskiego – Adam.
1904
Ukazują się Popioły
Żeromscy przenoszą się na prawie rok do Zakopanego.
1905
Pisarz wraz z rodziną wrócił do Nałęczowa, brał czynny udział w pracy oświatowej, był założycielem nałęczowskiego Towarzystwa Oświatowego „Światło”.
Ukazują się: Powieść o Udałym Walgierzu, Sen o szpadzie, Echa leśne.
1906
Ukazuje się Nagi bruk.
1908
Ukazują się: Słowo o bandosie, Duma o hetmanie, Dzieje grzechu
1909
Ukazuje się dramat Róża (pod pseudonimem Józef Katerla)
Żeromscy na 3 lata emigrują do Paryża.
1910
Wydano drukiem tragedię Sułkowski.
1912
Ukazują się powieści Uroda życia oraz Wierna rzeka
1913
Żeromski założył nową rodzinę z malarką Anną Zawadzką.
Owocem tego związku była córka Monika.
1916 – 1919
Powstaje trylogia: Walka z szatanem
1918
Śmierć syna Adama.
Pisarz organizuje polską władzę państwową na Podhalu, jest prezydentem tzw. Republiki Zakopiańskiej, w kolejnym roku wraca do Warszawy.
1920
Żeromski inicjuje projekt Akademii Literatury, jest współzałożycielem i prezesem Związku Zawodowego Literatów Polskich. Przyczynił się do powstania Towarzystwa Przyjaciół Pomorza i uczestniczył w akcji plebiscytowej na Mazurach
1922
 Powstaje projekt wysunięcia kandydatury pisarza do Nagrody Nobla.
Ukazuje się Wiatr od morza.
1924
Żeromskiemu przyznano mieszkanie na Zamku Królewskim w  Warszawie;
Ukazuje się Przedwiośnie .Pisarz nie otrzymuje Nagrody Nobla, głównie z powodu kampanii niemieckiej po opublikowaniu tomu Wiatr od morza (1922), jest założycielem Straży Piśmiennictwa Polskiego i polskiego PEN-Clubu.
1925
W styczniu otrzymuje nagrodę literacką za Wiatr od morza.
W lutym odbyła się premiera dramatu Uciekła mi przepióreczka w Warszawskim Teatrze Narodowym (w reżyserii Juliusza Osterwy) okazała się największym tryumfem scenicznym Żeromskiego
20 listopada śmierć pisarza.
1928
17 czerwca – Otwarcie Muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie